<\/p>\n\n\n\n
6 marca ruszy\u0142a XIII edycja konkursu Olimpiada Wiedzy o G\u00f3rnym \u015al\u0105sku. W tym roku przebiega pod has\u0142em: <\/p>\n\n\n\n
G\u00f3rny \u015al\u0105sk od wiek\u00f3w by\u0142 regionem wszelakich migracji. W czasie wojen o \u015al\u0105sk Polak\u00f3w i Czech\u00f3w (X-XII wiek) migracje mia\u0142y charakter przemieszcze\u0144 grup ludno\u015bci nale\u017c\u0105cej do r\u00f3\u017cnych plemion s\u0142owia\u0144skich. W XIII wieku na zaproszenie piastowskich ksi\u0105\u017c\u0105t przybyli tu osadnicy z kraj\u00f3w Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, a w XVII i XVIII wieku dociera\u0142a tu ludno\u015b\u0107 protestancka prze\u015bladowana przez Habsburg\u00f3w. Po wybuchu rewolucji przemys\u0142owej pojawili si\u0119 na \u015al\u0105sku najpierw fachowcy, sprowadzani g\u0142\u00f3wnie z r\u00f3\u017cnych krain niemieckich, ale tak\u017ce Anglii i Szkocji (np. John Baildon), a p\u00f3\u017aniej rzesza robotnik\u00f3w szukaj\u0105cych pracy w kopalniach i hutach \u2013 ci przyje\u017cd\u017cali z wiejskich okolic \u015al\u0105ska, ale tak\u017ce np. z Wielkopolski czy z g\u0142\u0119bi Niemiec, r\u00f3wnie\u017c z teren\u00f3w \u00f3wczesnego zaboru rosyjskiego.<\/p>\n\n\n\n
W po\u0142owie XIX wieku do Stan\u00f3w Zjednoczonych \u201ewyjecha\u0142a za chlebem\u201d grupa G\u00f3rno\u015bl\u0105zak\u00f3w z terytorium obecnego wojew\u00f3dztwa opolskiego; przewodzi\u0142 jej ks. Leopold Moczygemba. Dla niekt\u00f3rych celem emigracji by\u0142a Brazylia. Z kolei na prze\u0142omie XIX i XX wieku Mys\u0142owice sta\u0142y si\u0119 centrum emigracji do USA przede wszystkim dla wychod\u017ac\u00f3w z Galicji. <\/p>\n\n\n\n
Jeszcze inny charakter mia\u0142y migracje w XX i w XXI wieku. Po podziale G\u00f3rnego \u015al\u0105ska w 1922 roku 90 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w przeprowadzi\u0142o si\u0119 za zachodni\u0105 stron\u0119 nowo wytyczonej granicy, a 30 tysi\u0119cy \u2013 za wschodni\u0105; jednocze\u015bnie z Galicji przybyli na teren wojew\u00f3dztwa \u015bl\u0105skiego urz\u0119dnicy i nauczyciele. Exodus nasili\u0142 si\u0119 po wyga\u015bni\u0119ciu konwencji genewskiej (w 1937 roku), dotyczy\u0142o to szczeg\u00f3lnie ludno\u015bci \u017cydowskiej, kt\u00f3ra osiedla\u0142a si\u0119 na tych terenach od czas\u00f3w \u015bredniowiecza.<\/p>\n\n\n\n
II wojna \u015bwiatowa najg\u0142\u0119biej przekszta\u0142ci\u0142a struktur\u0119 narodowo\u015bciowo-etniczn\u0105 regionu, co wi\u0105za\u0142o si\u0119 z polityk\u0105 hitlerowskich Niemiec, a potem komunistycznej Polski. Jedni i drudzy chcieli pozby\u0107 si\u0119 z tego terenu tych, kt\u00f3rych kwalifikowali jako nie nadaj\u0105cych si\u0119 do asymilacji: czyli w czasie okupacji wyrzucano tych, kt\u00f3rzy nie podpisali niemieckiej listy narodowo\u015bciowej, za\u015b po zako\u0144czeniu wojny nowa komunistyczna w\u0142adza wysiedla\u0142a tych, kt\u00f3rzy j\u0105 podpisali. Totalitarne w\u0142adze rozstrzyga\u0142y, kto mo\u017ce zosta\u0107 zniemczony lub kto \u2013 po z\u0142o\u017ceniu deklaracji lojalno\u015bci \u2013 mo\u017ce zosta\u0107 uznany za mieszkaj\u0105cego na \u015al\u0105sku Polaka.<\/p>\n\n\n\n
W wyniku procesu wysiedle\u0144 po 1945 roku opu\u015bci\u0142o G\u00f3rny \u015al\u0105sk oko\u0142o 700 tysi\u0119cy os\u00f3b. Bezpo\u015brednio po wojnie dokonywano tak\u017ce deportacji robotnik\u00f3w do zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych znajduj\u0105cych si\u0119 na terenie ZSRR. (z jednej tylko, bytomskiej kopalni Bobrek, wywieziono na pocz\u0105tku 1945 roku 900 os\u00f3b). <\/p>\n\n\n\n
Deportowanych zast\u0119powa\u0142a polska ludno\u015b\u0107 wysiedlona przez sowieckie w\u0142adze z dawnych kres\u00f3w wschodnich, czyli z teren\u00f3w dzisiejszej Litwy, Bia\u0142orusi i Ukrainy, a tak\u017ce polscy reemigranci z Francji i Belgii. Druga fala migrant\u00f3w dotar\u0142a na \u015al\u0105sk po 1957 roku, cz\u0119\u015b\u0107 z nich osiad\u0142a m.in w rozbudowywanych wtedy intensywnie Tychach, a nieco p\u00f3\u017aniej tak\u017ce w Jastrz\u0119biu Zdroju. W latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych i siedemdziesi\u0105tych, wraz z narastaj\u0105cym rozczarowaniem powojenn\u0105 Polsk\u0105 zacz\u0119\u0142a wzrasta\u0107 ilo\u015b\u0107 wniosk\u00f3w wyjazdowych do Republiki Federalnej Niemiec \u2013 liczba \u015al\u0105zak\u00f3w tam si\u0119 osiedlaj\u0105cych zale\u017ca\u0142a od decyzji komunistycznych w\u0142adz. Najwi\u0119ksza fala migrant\u00f3w (nie tylko ze \u015al\u0105ska) wezbra\u0142a w prze\u0142omowym 1989 roku. Jak szacuj\u0105 niemieccy badacze, ze \u015al\u0105ska wyjecha\u0142o do Niemiec \u2013 w ramach akcji \u0142\u0105czenia rodzin lub po prostu ze wzgl\u0119d\u00f3w ekonomicznych \u2013 przesz\u0142o p\u00f3\u0142 miliona os\u00f3b. Dziesi\u0119ciolecia powojenne charakteryzowa\u0142y si\u0119 rozwojem przemys\u0142u g\u00f3rno\u015bl\u0105skiego, obok starych kopal\u0144 budowano nowe, co powodowa\u0142o nap\u0142yw pracownik\u00f3w wywodz\u0105cych si\u0119 z ca\u0142ej Polski. W tzw. latach gierkowskich w wielu miastach wyros\u0142y dla nich wielkie nowe osiedla. <\/p>\n\n\n\n
Jeszcze inny charakter mia\u0142a migracja, kt\u00f3ra nast\u0105pi\u0142a po przyst\u0105pieniu Polski do Unii Europejskiej. Dotyczy\u0142a ona obywateli z wszystkich region\u00f3w Polski, tak\u017ce mieszka\u0144c\u00f3w wojew\u00f3dztwa \u015bl\u0105skiego. Najcz\u0119\u015bciej wi\u0105zali oni przysz\u0142o\u015b\u0107 z Wielk\u0105 Brytani\u0105 i Irlandi\u0105, kt\u00f3re pierwsze otworzy\u0142y rynek dla obywateli Europy \u015arodkowo-Wschodniej.<\/p>\n\n\n\n
Zjawiskiem, dotycz\u0105cym zar\u00f3wno wojew\u00f3dztwa \u015bl\u0105skiego, jak i ca\u0142ej Polski, jest tak\u017ce ruch migracyjny wywo\u0142any wybuchem wojno rosyjsko-ukrai\u0144skiej. Uchod\u017acy z Ukrainy osiedlili si\u0119 w wielu miastach naszego regionu, tu znale\u017ali prac\u0119 czy podj\u0119li nauk\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Migracje zatem, rozumiane jako wzgl\u0119dnie trwa\u0142e zmiany miejsca pobytu jednostek i grup w ramach okre\u015blonej<\/em> przestrzeni<\/em> (okre\u015blenie Hieronima Kubiaka i Krystyny Slany) na sta\u0142e wpisuj\u0105 si\u0119 w dzieje naszego regionu.<\/p>\n\n\n\n Ich wp\u0142yw na kszta\u0142towanie si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa, gospodark\u0119, krajobraz i kultur\u0119 regionu jest silny i trwa\u0142y. Spo\u015br\u00f3d trzech kategorii u\u017cywanych od dawna na \u015al\u0105sku: pnioki<\/em> (ludno\u015b\u0107 rodzima), krzoki <\/em>(ludno\u015b\u0107 osiad\u0142a, mniej zasymilowana), ptoki <\/em>(migranci traktuj\u0105cy region tranzytowo), liczebno\u015b\u0107 grupy pierwszej kategorii wyra\u017anie si\u0119 zmniejsza. Nie znaczy to wprawdzie, \u017ce tradycyjna \u015bl\u0105ska rodzina trafia do lamusa, czy chocia\u017cby sztambucha, ale przecie\u017c wraz z odchodzeniem kolejnych pokole\u0144 zanikaj\u0105 lub zmieniaj\u0105 si\u0119 praktykowane przez \u015al\u0105zak\u00f3w tradycje. <\/p>\n\n\n\n Przeobra\u017ca si\u0119 tak\u017ce specyfika regionu, kt\u00f3ry \u2013 po przesz\u0142o dw\u00f3ch wiekach przemys\u0142owej odysei \u2013 nabiera charakteru postindustrialnego. Wynika to i z sytuacji wewn\u0119trznej (np. wyeksploatowania z\u0142\u00f3\u017c mineralnych) i z zewn\u0119trznej \u2013 odchodzenia od gospodarki opartej na w\u0119glu w ca\u0142ej Unii Europejskiej. <\/p>\n\n\n\n Wywiera to r\u00f3wnie\u017c wp\u0142yw na kszta\u0142t kultury regionu. \u201eKrajobraz artystyczny G\u00f3rnego \u015al\u0105ska jest z istoty swej wielowarstwowy, ukierunkowany od\u015brodkowo niczym wielka obrotowa scena. Region jest tedy ziemi\u0105 wielkiego pogranicza\u201d<\/em> (Ewa Chojecka). Na jego dorobek sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 dzie\u0142a nie tylko autochton\u00f3w, ale i tw\u00f3rc\u00f3w niemieckich, morawskich, czeskich, \u017cydowskich oraz artyst\u00f3w przybywaj\u0105cych na \u015al\u0105sk z r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bci Polski. <\/p>\n\n\n\n \u015awiadectwem tych proces\u00f3w s\u0105 m.in. mowa G\u00f3rno\u015bl\u0105zak\u00f3w (zawieraj\u0105ca germanizmy i bohemizmy) oraz literatura pisana po niemiecku, czesku, polsku, a ostatnio tak\u017ce po \u015bl\u0105sku (np. proza Szczepana Twardocha, spektakle Teatru \u015al\u0105skiego).<\/p>\n\n\n\n S\u0105dzimy, \u017ce opisane tu przemiany, dokonuj\u0105ce si\u0119 przecie\u017c na naszych oczach, stan\u0105 si\u0119 inspiruj\u0105cym materia\u0142em do przeprowadzania w\u0142asnych obserwacji, do podj\u0119cia bada\u0144 lub dokonania nowatorskich analiz i interpretacji.<\/p>\n\n\n\n Zapraszamy do udzia\u0142u w XIII edycji naszego konkursu!<\/p>\n\n\n\n Tematy prac s\u0105 dost\u0119pne na stronie konkursu.<\/a><\/p>\n\n\n\n